In deze serie kleine wondertjes mag de Pyramide orchis (Anacamptis pyramidalis) niet ontbreken. De Pyramide orchis is buiten Nederland vrij algemeen langs wegbermen (waar geen boeren komen) en op hellingen waar constant kalkrijk kwelwater van hoger gelegen grond naar beneden sijpelt.

De naam komt van het Grieks Anakamptein en betekent achterover leunen. De pollinia van de bloem (meeldraden die klompjes stuifmeel dragen) staan achterover gebogen. De typische bloeiwijze van de aar is piramidevormig in het begin omdat de bovenste bloempjes pas later groot worden en als knop nog donkerder gekleurd zijn, maar dat verdwijnt binnen een paar dagen tot weken als alle bloempjes groot zijn geworden. Opvallend aan de paarse bloempjes is de lange dunne spoor. In dergelijke sporen zitten bij veel soorten bloemen nectar om de insecten te belonen voor hun bezoek, maar niet bij de piramide orchis. 

Bij deze soort ontbreekt de beloning voor de insecten, en is de bestuiving geheel gebaseerd op bedrog. Het zijn dus allemaal kleine bedriegertjes en de belangrijkste slachtoffers zijn vlinders. Vlinders leven meestal te kort om door schade en schande wijs te worden en laten zich keer op keer bedriegen. Het helpt dat de bloemen een typische geur afstaan die volgens kenners op die van vossenpis lijkt en waar vlinders juist van houden. Vlinders drinken vaak urine van dieren om er wat zout uit te halen. Wat ook helpt is dat vlinders vooral in het UV-bereik goed zien. De bloembladen van Pyramidalis zijn in UV donker, terwijl het hart rondom de opening naar de spoor en de twee geleideplaten op de lip juist zeer fel oplichten. De bewegwijzering is voor vlinders uitstekend.

Verder moet je van goeden huize komen om in de spoor te komen. Vlinders hebben echter een lange roltong en als ze hun kop diep de bloem steken, kunnen ze de tong in de spoor duwen. Terwijl ze daar bedrogen worden, klapt er een mechaniekje om waardoor de achterover gebogen pollinia voorover buigen en op de tong of kop van de vlinder geplakt worden. Niet oud genoeg wordend om te leren, laten de vlinders zich bij een andere bloem weer bedriegen en brengen ze de pollinia over naar een andere bloem.

Men heeft overigens waargenomen dat jonge bijen zich ook nog wel eens laten bedriegen, maar dat wat oudere bijen er niet meer instinken.

Doctor Anders